Jaarlijks ontstaat rond deze datum discussie over de vraag of 5 mei een betaalde vrije dag moet zijn voor alle werknemers. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei pleit hier al jaren voor, maar een wettelijke verplichting is er nog niet. Werkgevers en overheid hebben verschillende standpunten over wat haalbaar en wenselijk is binnen de drukke feestdagkalender.

Dit overzicht behandelt de huidige regels, de historische ontwikkeling van Bevrijdingsdag en de lopende discussie over een toekomstige verplichte vrije dag.

Is 5 mei een verplichte vrije dag?

Nee, 5 mei is geen wettelijk verplichte vrije dag in Nederland. Hoewel Bevrijdingsdag sinds 1990 de status van nationale feestdag heeft, garandeert dit geen betaald verlof voor werknemers. De Rijksoverheid bevestigt dat werkgevers zelf kunnen bepalen of werknemers op 5 mei vrij krijgen, mits er geen andere afspraken gelden via cao of arbeidsovereenkomst.

De feestdagstatus betekent vooral dat 5 mei officieel erkend wordt als dag om vrijheid, democratie en mensenrechten te vieren. Of werknemers deze dag vrij zijn, hangt af van de sector waarin zij werken en de afspraken die gelden binnen hun organisatie.

Belangrijkste feiten op een rij

• 5 mei is een nationale feestdag sinds 1990, vastgelegd in de Algemene termijnenwet
• Er is geen wettelijke verplichting voor werkgevers om 5 mei vrij te geven
• In het bedrijfsleven krijgen werknemers meestal alleen vrij in lustrumjaren (om de vijf jaar)
• De overheid biedt doorgaans vrij aan als de dienst het toelaat en het in de cao staat
• Zonder cao ligt de beslissing volledig bij de individuele werkgever
• Het Nationaal Comité 4 en 5 mei pleit voor een jaarlijkse betaalde vrije dag voor iedereen

Vrije dag per sector

Wat is de huidige status van Bevrijdingsdag?

Bevrijdingsdag viert de bevrijding van Nederland van de Duitse bezetting op 5 mei 1945. Op die dag tekende generaal Frederik Schmidt in Hotel de Wereld in Wageningen de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland. Deze gebeurtenis markeert het einde van de Tweede Wereldoorlog voor ons land en vormt de kern van wat Bevrijdingsdag vertegenwoordigt.

Sinds 1990 heeft 5 mei bij Koninklijk Besluit de status van nationale feestdag. Deze status is vastgelegd in de Algemene termijnenwet en benadrukt het belang van vrijheid, democratie en mensenrechten in de Nederlandse samenleving. Bevrijdingsdag is daarmee een van de twee nationale feestdagen in Nederland, naast Koningsdag.

Waarom 5 mei als datum?

De keuze voor 5 mei hing samen met de daadwerkelijke bevrijding. Na de eerste viering in 1945, die op 31 augustus plaatsvond (de verjaardag van koningin Wilhelmina), koos de regering in 1946 voor 5 mei als vaste datum. Wanneer 5 mei op een zondag viel, werd de viering destijds naar 4 mei verschoven. Sinds 1968 vindt Bevrijdingsdag altijd plaats op 5 mei, ongeacht de dag van de week.

Tussen 1958 en 1989 werd Bevrijdingsdag alleen om de vijf jaar gevierd, in lustrumjaren. Deze traditie verdween met de invoering van de permanente feestdagstatus in 1990, hoewel de praktijk van lustrumvrije dagen in het bedrijfsleven deels is blijven bestaan.

Wordt 5 mei een officiële nationale vrije dag?

Er zijn herhaaldelijk voorstellen geweest om van 5 mei een verplichte vrije dag te maken, maar tot op heden is dit niet gerealiseerd. Het debat woedt al decennia en kent verschillende dimensies: historische betekenis, economische impact en praktische uitvoerbaarheid.

Geschiedenis van de voorstellen

In 1981 diende PvdA’er Wim Meijer een motie in om 5 mei tot nationale feestdag te verklaren. Deze motie werd aangenomen, wat uiteindelijk leidde tot de formele feestdagstatus in 1990. Hoewel de dag daarmee officieel erkend werd, bevatte het besluit geen verplichting voor werkgevers om werknemers vrij te geven.

Recente oproepen komen vooral van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, dat vindt dat de symbolische waarde van Bevrijdingsdag pas volledig tot zijn recht komt wanneer alle Nederlanders de dag kunnen vieren zonder te hoeven werken. Ministers hebben werkgevers opgeroepen om op vrijwillige basis 5 mei vrij te geven.

Standpunten van betrokken partijen

Het kabinet stelt dat het geen bevoegdheid heeft om een verplichte vrije dag in te voeren. Dit zou via wetgeving moeten gebeuren, maar zo’n wetsvoorstel is er niet gekomen. Werkgeversorganisaties wijzen op de drukke feestdagkalender in Nederland, met onder meer Koningsdag en Hemelvaartsdag, en vrezen extra economische lasten als 5 mei verplicht zou worden. Of het een verplichte vrije dag is, hangt af van je sector, cao en andere regelingen, zoals verder uitgelegd op Hoe laat is het in Qatar.

Vakbonden en het Nationaal Comité pleiten voor een wettelijke regeling. Hun standpunt is dat vrijheid om vieren een basisrecht is dat niet afhankelijk zou moeten zijn van individuele cao-onderhandelingen of werkgeversbeleid.

Wat is het verschil tussen 4 mei en 5 mei?

4 en 5 mei vormen samen het nationale herdenkings- en vieringsmoment rond het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar de beide dagen hebben een fundamenteel ander karakter en een andere juridische status.

4 mei: Nationale Dodenherdenking

Op 4 mei wordt stilgestaan bij alle oorlogsslachtoffers van Nederlandse krijgsmachten en verzetsstrijders sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Om 20:00 uur wordt de Nationale Dodenherdenking gehouden, waarbij twee minuten stilte wordt in acht genomen. Deze dag heeft geen feestdagstatus en valt vaak op een doordeweekse dag zonder speciale vrije dagregeling.

5 mei: Bevrijdingsdag

Bevrijdingsdag op 5 mei is de dag waarop de vrijheid wordt gevierd. Het is een nationale feestdag en staat in het teken van democratie, mensenrechten en de waarde van vrijheid. Waar 4 mei om stilheid vraagt, kenmerkt 5 mei zich door festiviteiten, festivals en publieke bijeenkomsten. De avond van 5 mei wordt traditioneel afgesloten met het Nationaal Bevrijdingsconcert op de Amare plaza in Den Haag.

Coördinatie en organisatie

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei coördineert de programmering en organisatie van beide dagen. Het comité werkt samen met lokale organisaties, culturele instellingen en overheidsinstellingen om de herdenking en viering jaarlijks mogelijk te maken.

Een belangrijk verschil in praktische zin is dat 4 mei niet als feestdag wordt behandeld en dus ook geen invloed heeft op arbeidsrechtelijke regelingen. 5 mei heeft die status wel, al leidt dat dus niet tot een automatisch recht op een vrije dag.

Historische ontwikkeling van Bevrijdingsdag

De manier waarop Nederland 5 mei viert, heeft door de decennia heen een opmerkelijke ontwikkeling doorgemaakt. Van een eenmalige viering naar een periodiek lustrumgebeuren en uiteindelijk naar een jaarlijkse nationale feestdag.

1. 1945: Eerste Bevrijdingsdag wordt gevierd op 31 augustus, de verjaardag van koningin Wilhelmina.
2. 1946: De regering stelt 5 mei officieel vast als Bevrijdingsdag, met verschuiving naar 4 mei wanneer 5 mei op een zondag valt.
3. 1958-1989: Bevrijdingsdag wordt alleen nog om de vijf jaar gevierd, in lustrumjaren.
4. 1968: Vaste regel ingesteld dat Bevrijdingsdag altijd op 5 mei plaatsvindt, ongeacht de dag van de week.
5. 1981: PvdA’er Wim Meijer dient een motie in die aanneemt om 5 mei tot nationale feestdag te promoveren.
6. 1990: Bij Koninklijk Besluit krijgt 5 mei de status van nationale feestdag, vastgelegd in de Algemene termijnenwet. De feestdag wordt jaarlijks gevierd.
7. 1990-heden: Lopend debat over de vraag of 5 mei een verplichte vrije dag moet worden, met voorstellen van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en oproepen van individuele ministers.

Bevestigde informatie en openstaande vragen

Op basis van beschikbare bronnen is een duidelijk onderscheid te maken tussen wat vaststaat en wat nog onduidelijk blijft rondom de status van 5 mei als vrije dag.

Achtergrond bij het debat

De discussie over een verplichte vrije dag op 5 mei raakt aan fundamentele vragen over de waarde die een samenleving hecht aan collectieve herdenking en viering. Bevrijdingsdag onderscheidt zich van andere feestdagen doordat het niet draait om koninklijke verjaardagen of religieuze momenten, maar om de verworvenheid van vrijheid na bezetting en oorlog.

Nederland telt in vergelijking met veel andere Europese landen relatief weinig wettelijke feestdagen. Landen als Duitsland, België en Frankrijk kennen meer verplichte vrije dagen toe. Voorstanders van een extra vrije dag op 5 mei wijzen erop dat de historische betekenis van deze dag een dergelijke erkenning rechtvaardigt. Critici benadrukken de economische impact en de praktische uitdagingen voor sectoren waar doorlopende dienstverlening essentieel is, zoals de zorg.

De cao-onderhandelingen blijven vooralsnog het primaire kanaal voor werknemers die aanspraak willen maken op een vrije dag rond Bevrijdingsdag. Of en wanneer wetgeving volgt, hangs af van politieke prioriteiten en de bereidheid van sociale partners om tot afspraken te komen.

Veelgestelde vragen